Татарча   Русский   English

Татарстан Республикасы Милли музеенда Татар гармунчысы Ф. Туишевның күргәзмәсе ачылды



2019 елның 3 апрелендә Татарстан Республикасы Милли музеенда «Ф. Туишев: гармунчы-виртуоз» күргәзмәсе узды. Күргәзмәне тәкъдим итү тантанасында фәнни һәм иҗади җәмәгатьчелек, массакүләм мәгълүмат чаралары вәкилләре, Казан халкы катнашты. Тантанада катнашучыларны һәм кунакларны академик И. Таһиров сәламләде, сәламләү сүзе белән Татарстан Республикасы Милли музее генераль директоры урынбасарлары С. Измайлова һәм Л. Саттарова, Татарстан Республикасы Дәүләт җыр һәм бию ансамбле оркестры җитәкчесе Р. Мостафин мөрәҗәгать итте. Музейның фәнни хезмәткәрләре оештырган экспозициянең витриналарында – Ф. Туишев коллекциясеннән гармони, концерт костюмы һәм музыкантның шәхси әйберләре, фоторәсемнәр һәм документлар, Туишевларның гаилә архивыннан пластинкалар. Презентациядә Ф. К. Туишев башкаруындагы көйләр яңгырады, башкаруның тере традицияләре турында күренекле татар гармунчысы-виртуоз истәлегенә музыкаль мөнәсәбәтләр белән килгән артистларның чыгышлары бик матур итеп тасвирланды. Чарада Татарстан Республикасының халык артисты Р. Мостафин, Бөтенроссия һәм халыкара конкурслар лауреаты А. Вәлиев, Республика традицион мәдәниятне үстерү үзәгенең фәнни хезмәткәре, гармунчы Д. Габдрахманов чыгыш ясады.

Ф. К. Туишев (1884-1958) – беренче татар профессиональ гармунчысы, ТАССРның халык артисты (1929). Яшь Ф. Туишев чыгышлары ярминкә һәм цирк тамашаларында уза. Нәкъ менә шунда ул халык музыкантларына хас гармун уйнау күнекмәләрен үзләштерде, вакыт узу белән башкару мастерлыгында камиллеккә иреште. Үз-үзенә өйрәтеп, ул тыңлаучыларны уникаль истәлек һәм имеш-мимешләр белән гаҗәпләндерде. 1910 елдан ул профессиональ гармунчы карьерасын башлый, Россиянең күп кенә эре шәһәрләрендә – Саратов, Мәскәү, Петроград, Харьков һәм Читада, Самара һәм Бакуда гастрольләрдә була. Аның чыгышлары Кытай һәм Япония, Монголия һәм Кореяда, Көньяк Америкада уза. Ф. Туишевның уйнавына Г. Тукай һәм Ф. Әмирхан, Г. Камал һәм Г. Кутуй, М. Горький соклана. 1915 елда музыкант Петербургта Ф. Шаляпин белән чыгыш ясый.

1926 елда Ф. Туишев Казанга килә, Татар дәүләт филармониясендә эшли башлый һәм гармунчылар ансамбле оештыра. Аның сәнгате һәм музыкаль ишетү тыңлаучыларны һәрчак гаҗәпләндерә: ул ярымнан теләсә нинди көйне ала ала, уен барышында гармонины алыштыра, зур уен коралларында уйный. Ул татар халык көйләрен һәм инструменталь көйләрен, төрле халык җырлары, маршлар һәм классик әсәрләрен үз эченә алган.